مقایسه FIFO و میانگین موزون؛ بهای تمام‌شده فروش و موجودی پایان دوره
در روش FIFO (اولین صادره از اولین وارده) بهای قدیمی‌ترین خریدها به کالای فروش‌رفته تخصیص می‌یابد و در روش میانگین موزون، میانگین بهای همه واحدهای موجود. وقتی قیمت‌ها بالا می‌رود، FIFO بهای تمام‌شده کمتر و موجودی پایان دوره بیشتری نشان می‌دهد؛ در مثال این صفحه ۴۴۰ میلیون ریال در برابر حدود ۴۵۳ میلیون ریال.
FIFO و میانگین موزون را مقایسه کنید
سود ناخالص را هم به مقایسه اضافه می‌کند
تعداد آماده فروش: ۶۰۰ واحد · بهای میانگین موزون هر واحد (ریال): ۱٬۱۳۳٬۳۳۳٫۳۳
مقایسه
| شرح | FIFO | میانگین موزون | تفاوت FIFO با میانگین |
|---|---|---|---|
| بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته (ریال) | ۴۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰٫۰۰ | ۴۵۳٬۳۳۳٬۳۳۳٫۳۳ | −۱۳٬۳۳۳٬۳۳۳٫۳۳ |
| موجودی پایان دوره (ریال) | ۲۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰٫۰۰ | ۲۲۶٬۶۶۶٬۶۶۶٫۶۷ | ۱۳٬۳۳۳٬۳۳۳٫۳۳ |
| بهای هر واحد فروش‌رفته (ریال) | ۱٬۱۰۰٬۰۰۰٫۰۰ | ۱٬۱۳۳٬۳۳۳٫۳۳ | −۳۳٬۳۳۳٫۳۳ |
| سود ناخالص (ریال) | ۳۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰٫۰۰ | ۳۴۶٬۶۶۶٬۶۶۶٫۶۷ | ۱۳٬۳۳۳٬۳۳۳٫۳۳ |
لایه‌های موجودی پایان دوره در FIFO: ۲۰۰ × ۱٬۲۰۰٬۰۰۰٫۰۰
در مرورگر شما اجرا می‌شود و چیزی که وارد می‌کنید به سرور ارسال نمی‌شود.
فرمول‌های FIFO و میانگین موزون
هر دو روش از بهای کالای آماده فروش یکسانی شروع می‌کنند و فقط در تقسیم این بها بین کالای فروش‌رفته و کالای باقی‌مانده با هم فرق دارند.
- بهای کالای آماده فروش
- موجودی اول دوره + خرید طی دوره
- بهای تمام‌شده فروش در FIFO
- بهای قدیمی‌ترین لایه‌ها، به ترتیب ورود
- بهای میانگین موزون هر واحد
- میانگین = بهای کالای آماده فروش ÷ تعداد آماده فروش
- بهای تمام‌شده فروش در میانگین موزون
- تعداد فروش × میانگین
- موجودی پایان دوره (هر دو روش)
- بهای کالای آماده فروش - بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته
این ماشین حساب میانگین موزون ادواری (یک میانگین برای کل دوره) را حساب می‌کند. در روش میانگین متحرک در سیستم دائمی، میانگین پس از هر خرید دوباره محاسبه می‌شود و نتیجه به زمان هر فروش هم بستگی دارد.
مثال عددی: سه لایه خرید
یک فروشگاه ماه را با ۱۰۰ واحد کالا به بهای هر واحد ۱ میلیون ریال شروع می‌کند. سپس ۲۰۰ واحد به ۱٫۱ میلیون ریال و بعد ۳۰۰ واحد به ۱٫۲ میلیون ریال می‌خرد؛ یعنی ۶۰۰ واحد به بهای ۶۸۰ میلیون ریال آماده فروش است. در این ماه ۴۰۰ واحد به قیمت هر واحد ۲ میلیون ریال فروخته می‌شود.
در FIFO کالای فروش‌رفته از قدیمی‌ترین لایه‌ها برداشته می‌شود: ۱۰۰ × ۱ + ۲۰۰ × ۱٫۱ + ۱۰۰ × ۱٫۲ = ۴۴۰ میلیون ریال. ۲۰۰ واحد باقی‌مانده به آخرین بها یعنی ۲۴۰ میلیون ریال ارزیابی می‌شود. در میانگین موزون بهای هر واحد ۶۸۰ ÷ ۶۰۰ ≈ ۱٫۱۳۳ میلیون ریال است، پس بهای تمام‌شده فروش حدود ۴۵۳٫۳ میلیون ریال و موجودی پایان دوره حدود ۲۲۶٫۷ میلیون ریال می‌شود. چون قیمت‌ها رو به افزایش بوده، FIFO حدود ۱۳٫۳ میلیون ریال سود ناخالص بیشتری نشان می‌دهد.
| شرح | FIFO | میانگین موزون | تفاوت |
|---|---|---|---|
| بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته | ۴۴۰ | ۴۵۳٫۳ | (۱۳٫۳) |
| موجودی پایان دوره | ۲۴۰ | ۲۲۶٫۷ | ۱۳٫۳ |
| سود ناخالص (فروش ۸۰۰) | ۳۶۰ | ۳۴۶٫۷ | ۱۳٫۳ |
فرض‌های این محاسبه
- خریدها به ترتیب ورود به انبار وارد شده‌اند و موجودی اول دوره قدیمی‌ترین لایه است.
- بهای هر واحد شامل همه مخارج لازم برای رساندن کالا به محل و وضعیت فعلی است: قیمت خرید، حقوق و عوارض گمرکی، کرایه حمل به داخل، منهای تخفیف‌ها.
- میانگین موزون یک بار برای کل دوره محاسبه می‌شود (روش ادواری).
- همه کالای فروش‌رفته در همین دوره از انبار خارج شده و برگشت یا کاهش ارزشی در کار نیست.
کدام روش مجاز است؟
طبق استاندارد بین‌المللی IAS 2، برای اقلام قابل جایگزینی می‌توان از FIFO یا میانگین موزون استفاده کرد و برای اقلامی که قابل جایگزینی نیستند شناسایی ویژه الزامی است. روش LIFO (اولین صادره از آخرین وارده) در IFRS مجاز نیست.
در ایران موضوع ارزیابی موجودی در استاندارد حسابداری شماره ۸ با عنوان «موجودی مواد و کالا» آمده است؛ پیش از انتخاب روش، متن استاندارد و الزامات مالیاتی مربوط را بررسی کنید. هر روشی انتخاب شود، باید برای موجودی‌های هم‌ماهیت یکسان و سال به سال ثابت به کار رود.
اثر روش ارزیابی بر سود و مالیات
در تورم، FIFO بهای تمام‌شده کمتر، سود بیشتر و موجودی پایان دوره بالاتری نشان می‌دهد، چون واحدهای ارزان‌تر قدیمی زودتر به هزینه می‌روند. نتیجه این است که سود مشمول مالیات هم بالاتر می‌آید. میانگین موزون این اثر را هموار می‌کند. اگر قیمت‌ها پایین بیاید، ترتیب برعکس می‌شود.
در کل عمر کسب‌وکار، جمع بهایی که به هزینه می‌رود یکی است و روش‌ها فقط زمان‌بندی آن را تغییر می‌دهند. این تفاوت در کسب‌وکارهایی که موجودی زیاد، دوره نگهداری طولانی و قیمت‌های پرنوسان دارند بیشترین اهمیت را دارد.
| اثر | FIFO | میانگین موزون |
|---|---|---|
| بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته | کمتر | میانه |
| سود ناخالص | بیشتر | میانه |
| موجودی پایان دوره | نزدیک به قیمت‌های روز | ترکیبی از قیمت‌های قدیم و جدید |
| نوسان بهای هر واحد | پله‌ای با هر لایه | هموار |
میانگین متحرک در سیستم دائمی انبار
در سیستم دائمی، موجودی و بهای تمام‌شده با هر رسید و حواله به‌روز می‌شود. در میانگین موزون متحرک، بهای واحد پس از هر رسید دوباره حساب می‌شود: (ارزش موجودی + ارزش رسید) ÷ (تعداد موجودی + تعداد رسید). هر حواله خروج با میانگین همان لحظه قیمت‌گذاری می‌شود.
حسابدار من کاردکس دائمی کالا را به تفکیک انبار نگه می‌دارد، از روش‌های FIFO، میانگین موزون متحرک و بهای استاندارد پشتیبانی می‌کند و برای هر سند انبار، سند حسابداری تراز ثبت می‌کند.
مراحل مقایسه FIFO و میانگین موزون
- ۱
لایه‌ها را فهرست کنید
موجودی اول دوره و هر خرید را به ترتیب تاریخ، با تعداد و بهای واحد بنویسید.
- ۲
جمع کالای آماده فروش
تعداد و بهای همه لایه‌ها را جمع کنید تا بهای کالای آماده فروش به دست آید.
- ۳
قیمت‌گذاری فروش با FIFO
از قدیمی‌ترین لایه شروع کنید و تا رسیدن به تعداد فروش، لایه‌ها را مصرف کنید.
- ۴
قیمت‌گذاری فروش با میانگین
بهای کل را بر تعداد کل تقسیم و در تعداد فروش ضرب کنید.
- ۵
مقایسه کنید
بهای تمام‌شده فروش را از بهای کالای آماده فروش کم کنید تا موجودی پایان دوره هر روش به دست آید و سود ناخالص را مقایسه کنید.
پرسش‌های متداول
FIFO بهتر است یا میانگین موزون؟
هیچ‌کدام به‌طور کلی بهتر نیست. FIFO موجودی پایان دوره را به قیمت‌های روز نزدیک‌تر نشان می‌دهد و با جریان فیزیکی بیشتر کالاها هماهنگ است. میانگین موزون برای کالاهای فله یا مخلوط ساده‌تر است و نوسان بها را هموار می‌کند. روشی را انتخاب کنید که با جریان واقعی کالا سازگار است و آن را ثابت به کار ببرید.
چرا FIFO در تورم سود بیشتری نشان می‌دهد؟
چون واحدهای قدیمی و ارزان‌تر زودتر به بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته منتقل می‌شوند و واحدهای جدید و گران‌تر در موجودی پایان دوره می‌مانند.
آیا می‌توان روش ارزیابی را عوض کرد؟
تغییر روش ارزیابی موجودی تغییر رویه حسابداری است و فقط وقتی پذیرفته است که اطلاعات قابل اتکاتر و مربوط‌تری بدهد. اثر آن باید به‌صورت تعدیل سنواتی و با ارائه مجدد ارقام مقایسه‌ای منعکس شود.
فرق میانگین موزون با میانگین متحرک چیست؟
میانگین موزون ادواری یک بهای میانگین برای کل دوره و پس از همه خریدها حساب می‌کند. میانگین متحرک پس از هر خرید میانگین را به‌روز می‌کند، پس فروش‌های اول دوره با میانگین قدیمی‌تری قیمت‌گذاری می‌شوند.
آیا روش ارزیابی تعداد موجودی را تغییر می‌دهد؟
خیر. تعداد فیزیکی موجودی در هر دو روش یکی است؛ فقط بهایی که به کالای فروش‌رفته و کالای باقی‌مانده تخصیص می‌یابد فرق می‌کند.
ابزارهای رایگان دیگر
همه ابزارها- محاسبه گردش موجودی کالاموجودی انبار در سال چند بار فروخته و جایگزین می‌شود و هر کالا چند روز در انبار میماند.
- محاسبه مقدار اقتصادی سفارش (EOQ)مقداری از سفارش که جمع هزینه سفارشدهی و نگهداری را کمینه می‌کند، همراه با تعداد سفارش در سال و نقطه سفارش.
- محاسبه نقطه سربهسرتعداد و مبلغ فروشی که هزینههای ثابت را میپوشاند، بههمراه فروش لازم برای سود هدف و حاشیه ایمنی.
- محاسبه مالیات بر ارزش افزودهافزودن ارزش افزوده به مبلغ خالص یا جدا کردن آن از مبلغ کل فاکتور، با هر نرخی.
این عددها را از دفاتر واقعی‌تان بگیرید
حسابدار من نقطه سربه‌سر، ۱۹ نسبت مالی و انحراف بودجه را از اسناد قطعی شما و برای همه کسب‌وکارهایتان حساب می‌کند.