تعریف
ارز پایه ارزی است که کسب‌وکار دفاتر حسابداری و صورت‌های مالی خود را با آن نگه می‌دارد. هر معامله به ارز دیگر با نرخ تبدیل به ارز پایه برگردانده می‌شود تا تراز آزمایشی، دفاتر و صورت‌های مالی در یک واحد پول جمع شوند، حتی اگر فاکتورها، حساب‌های بانکی و وام‌ها به چند ارز باشند.
توضیح بیشتر
ارز پایه معمولاً همان ارز عملیاتی است: ارز محیط اقتصادی اصلی که واحد در آن فعالیت می‌کند و قیمت فروش، هزینه‌ها و تأمین مالی بیشتر با آن تعیین می‌شود. استاندارد حسابداری شماره ۱۶ ایران «آثار تغییر در نرخ ارز» این مفاهیم را توضیح می‌دهد. شرکتی که در ایران فعالیت می‌کند و فروش و حقوقش ریالی است، ارز پایه‌اش ریال است، حتی اگر بخشی از مواد اولیه را با دلار یا درهم بخرد.
ارز پایه را هنگام تعریف کسب‌وکار انتخاب کنید و آن را ثابت بدانید؛ تغییرش بعداً یعنی تسعیر دوباره همه سوابق. شرکت تابعه‌ای که در امارات فعالیت می‌کند و فروش و هزینه‌اش درهمی است، باید ارز پایه درهم داشته باشد، نه ریال.
در حسابدار من هر کسب‌وکار ارز پایه خودش را دارد؛ پس یک گروه می‌تواند شرکت داخلی را با ریال و شرکت خارجی را با درهم از یک حساب اداره کند. اسناد به هر ارز فعالی با نرخ ذخیره‌شده ثبت می‌شوند و گزارش‌ها به ارز پایه نمایش داده می‌شوند.
مثال: فاکتور دلاری در شرکتی با ارز پایه ریال
شرکتی با ارز پایه ریال، تجهیزاتی به مبلغ ۲٬۰۰۰ دلار می‌خرد و نرخ تبدیل در تاریخ معامله برای هر دلار ۸۵۰٬۰۰۰ ریال است.
ردیف سند مبلغ ارزی (۲٬۰۰۰ دلار) را برای مرجع نگه می‌دارد و ۱٬۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال به حساب دارایی و حساب پرداختنی ثبت می‌شود. تراز آزمایشی و صورت‌های مالی فقط ریال را جمع می‌زنند.