تعریف
علیالحساب مبلغی است که پیش از قطعی شدن مبلغ نهایی یک معامله پرداخت یا دریافت می‌شود؛ مثل پرداخت به پیمانکار پیش از تأیید صورت‌وضعیت یا پرداخت به تأمین‌کننده پیش از صدور فاکتور قطعی. به حساب طرف معامله ثبت می‌شود و هنگام صدور صورتحساب یا صورت‌وضعیت قطعی با آن تسویه می‌شود.
توضیح بیشتر
علیالحساب پرداختی در دفاتر پرداخت‌کننده معمولاً در حساب پیش‌پرداخت‌ها یا مستقیماً در بدهکار حساب طرف معامله ثبت می‌شود و علیالحساب دریافتی در دفاتر گیرنده، پیش‌دریافت یا بستانکار حساب طرف معامله است. نکته مهم این است که تا قطعی شدن مبلغ، علیالحساب درآمد یا هزینه نیست.
ثبت هر پرداخت به نام همان طرف حساب باعث می‌شود هنگام تسویه نهایی، مانده دقیق هر پیمانکار یا تأمین‌کننده معلوم باشد. در قراردادهای پیمانکاری، کسورات قانونی مثل مالیات تکلیفی و بیمه هنگام تسویه صورت‌وضعیت محاسبه میشوند؛ مبالغ و نرخ‌ها را با مقررات روز کنترل کنید.
مثال: علیالحساب پیمانکار تعمیرات
شرکتی ۲۰۰ میلیون ریال علیالحساب به پیمانکار تعمیرات ساختمان می‌پردازد. پس از پایان کار، صورت‌وضعیت قطعی ۵۰۰ میلیون ریال تأیید می‌شود؛ هزینه تعمیرات ۵۰۰ میلیون ریال ثبت، علیالحساب ۲۰۰ میلیون ریال تسویه و باقی‌مانده طلب پیمانکار (پیش از کسورات قانونی) ۳۰۰ میلیون ریال می‌شود.
| مرحله | حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|---|
| پرداخت علیالحساب | پیشپرداخت به پیمانکاران | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | |
| پرداخت علیالحساب | موجودی نزد بانک | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | |
| تأیید صورت‌وضعیت | هزینه تعمیر و نگهداری ساختمان | ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | |
| تأیید صورت‌وضعیت | پیشپرداخت به پیمانکاران | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | |
| تأیید صورت‌وضعیت | حساب‌های پرداختنی (پیمانکار) | ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |