تعریف
محصولات مشترک دو یا چند محصول اصلی‌اند که از یک فرایند تولید با هم به دست می‌آیند و تا نقطه تفکیک جدا تولید نمی‌شوند؛ مثل خامه و شیر کم‌چرب یا بنزین و گازوئیل در پالایشگاه. مخارج تا نقطه تفکیک بهای مشترک است و برای ارزیابی موجودی باید میان محصولات تسهیم شود.
توضیح بیشتر
سه روش رایج تسهیم وجود دارد. روش مقدار تولید، بهای مشترک را بر اساس وزن یا حجم تقسیم می‌کند؛ ساده است اما ممکن است محصول کم‌ارزش را زیان‌ده نشان دهد. روش ارزش فروش در نقطه تفکیک از نسبت قیمت‌های فروش استفاده می‌کند. روش خالص ارزش فروش، وقتی محصولات در نقطه تفکیک قابل فروش نیستند، قیمت فروش نهایی منهای مخارج تکمیل را مبنا قرار میدهد.
محصولات فرعی خروجی‌هایی با ارزش کم نسبت به محصولات اصلی‌اند. معمولاً به خالص ارزش فروش اندازه‌گیری و از بهای مشترک کسر میشوند و سهمی از تسهیم نمی‌گیرند؛ مثل سبوس در کارخانه آرد.
تسهیم بهای مشترک برای ارزیابی موجودی است، نه تصمیم‌گیری. اینکه محصولی را در نقطه تفکیک بفروشید یا ادامه پردازش دهید فقط به درآمد و مخارج اضافی پس از تفکیک بستگی دارد. حسابدار من محصولات مشترک را به روش مقدار، ارزش فروش یا خالص ارزش فروش و محصولات فرعی را در هزینه‌یابی مرحله‌ای پشتیبانی می‌کند.
فرمول
سهم بهای مشترک = بهای مشترک × معیار محصول ÷ جمع معیار (مقدار، ارزش فروش یا خالص ارزش فروش)
مثال: بهای مشترک ۶ میلیارد ریال
فرایندی ۶ میلیارد ریال هزینه دارد و ۴٬۰۰۰ واحد محصول الف (فروش واحدی ۱٫۵ میلیون ریال) و ۶٬۰۰۰ واحد محصول ب (فروش واحدی ۵۰۰ هزار ریال) تولید می‌کند. ارقام جدول به میلیون ریال است.
| روش | محصول الف | محصول ب |
|---|---|---|
| مقدار تولید (۴۰٪ و ۶۰٪) | ۲٬۴۰۰ | ۳٬۶۰۰ |
| ارزش فروش (۶٬۰۰۰ و ۳٬۰۰۰) | ۴٬۰۰۰ | ۲٬۰۰۰ |
| سود ناخالص به روش ارزش فروش | ۲٬۰۰۰ (۳۳٪) | ۱٬۰۰۰ (۳۳٪) |