---
title: "محاسبه استهلاک دارایی ثابت؛ جدول کامل به روش خط مستقیم و نزولی"
description: "ماشین حساب استهلاک رایگان: محاسبه استهلاک دارایی ثابت به روش خط مستقیم، نزولی، مجموع سنوات و واحد تولید، با جدول سال به سال و دریافت خروجی CSV برای دفاتر."
canonical: https://hesabdar.my/tools/depreciation-calculator
language: fa
publisher: "حسابدار من"
updated: 2026-11-06
---

# محاسبه استهلاک دارایی ثابت؛ جدول کامل به روش خط مستقیم و نزولی

> ماشین حساب استهلاک رایگان: محاسبه استهلاک دارایی ثابت به روش خط مستقیم، نزولی، مجموع سنوات و واحد تولید، با جدول سال به سال و دریافت خروجی CSV برای دفاتر.

استهلاک، بهای تمام‌شده دارایی منهای ارزش اسقاط را در طول عمر مفید آن تقسیم می‌کند. در روش خط مستقیم، دستگاهی به بهای یک میلیارد ریال با ارزش اسقاط ۱۰۰ میلیون ریال و عمر ۵ سال، سالانه ۱۸۰ میلیون ریال استهلاک دارد. در روش نزولی، نرخ ثابت روی ارزش دفتری باقی‌مانده اعمال می‌شود.

## فرمول محاسبه استهلاک

مبلغ استهلاک‌پذیر برابر بهای تمام‌شده منهای ارزش اسقاط است. هر روش تعیین می‌کند این مبلغ چگونه بین دوره‌هایی که از دارایی سود می‌برند تقسیم شود.

```
مبلغ استهلاک‌پذیر: مبنا = بهای تمام‌شده - ارزش اسقاط
خط مستقیم: استهلاک سالانه = مبنا ÷ عمر مفید
نزولی: استهلاک سالانه = ارزش دفتری اول سال × نرخ
نرخ نزولی مضاعف: نرخ = ۲ ÷ عمر مفید
مجموع سنوات: استهلاک سالانه = مبنا × عمر باقی‌مانده ÷ (n(n+1)/2)
واحد تولید: استهلاک سالانه = مبنا × تولید سال ÷ کل تولید پیش‌بینی‌شده
```

در روش نزولی، ماشین حساب ارزش دفتری را پایین‌تر از ارزش اسقاط نمی‌برد و باقی‌مانده را در سال آخر عمر مفید مستهلک می‌کند.

## مثال عددی: دستگاه یک میلیارد ریالی با عمر ۵ سال

یک کارگاه دستگاهی را به بهای ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌خرد، پیش‌بینی می‌کند پس از ۵ سال آن را ۱۰۰ میلیون ریال بفروشد و کل تولیدش را ۱۰۰٬۰۰۰ واحد برآورد می‌کند (سالانه ۳۰، ۲۵، ۲۰، ۱۵ و ۱۰ هزار واحد). مبلغ استهلاک‌پذیر در همه روش‌ها **۹۰۰ میلیون ریال** است و فقط زمان‌بندی آن فرق می‌کند.

در خط مستقیم، استهلاک هر سال **۱۸۰ میلیون ریال** است. در نزولی مضاعف، ۴۰ درصد ارزش دفتری اول هر سال مستهلک می‌شود؛ پس سال اول ۴۰۰ میلیون و سال آخر فقط ۲۹٫۶ میلیون ریال. در روش واحد تولید، استهلاک هر واحد ۹٬۰۰۰ ریال است.

استهلاک سالانه به تفکیک روش (میلیون ریال)

| سال | خط مستقیم | نزولی مضاعف | مجموع سنوات | واحد تولید |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱ | ۱۸۰ | ۴۰۰ | ۳۰۰ | ۲۷۰ |
| ۲ | ۱۸۰ | ۲۴۰ | ۲۴۰ | ۲۲۵ |
| ۳ | ۱۸۰ | ۱۴۴ | ۱۸۰ | ۱۸۰ |
| ۴ | ۱۸۰ | ۸۶٫۴ | ۱۲۰ | ۱۳۵ |
| ۵ | ۱۸۰ | ۲۹٫۶ | ۶۰ | ۹۰ |
| جمع | ۹۰۰ | ۹۰۰ | ۹۰۰ | ۹۰۰ |

## فرض‌های این محاسبه

- دارایی از روز اول سال اول آماده بهره‌برداری است؛ استهلاک بخشی از سال (به نسبت ماه‌های استفاده) محاسبه نمی‌شود.
- ارزش اسقاط و عمر مفید برآورد شماست و ثابت می‌ماند؛ طبق استانداردهای حسابداری این برآوردها دست‌کم در پایان هر سال بازبینی می‌شوند.
- در روش نزولی، باقی‌مانده تا ارزش اسقاط در سال آخر مستهلک می‌شود.
- این جدول برای گزارشگری مالی است. استهلاک قابل قبول مالیاتی تابع جدول استهلاکات موضوع ماده ۱۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم است و ممکن است با آن فرق کند.

## جدول استهلاکات ماده ۱۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم

برای محاسبه هزینه استهلاک قابل قبول در حساب مالیاتی، ماده ۱۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم تهیه جدول استهلاکات را به سازمان امور مالیاتی سپرده و تصویب آن با وزیر امور اقتصادی و دارایی است. در این جدول برای هر گروه از دارایی‌ها یا نرخ نزولی تعیین شده یا مدت استهلاک به روش خط مستقیم.

این ابزار نرخ‌های جدول را از پیش وارد نکرده است، چون نرخ هر قلم به طبقه دقیق دارایی بستگی دارد. نرخ یا مدت دارایی خود را از متن رسمی جدول بیابید و آن را در روش نزولی یا خط مستقیم وارد کنید. اگر برآورد شما از عمر مفید با جدول فرق دارد، تفاوت استهلاک دفتری و مالیاتی را در محاسبه درآمد مشمول مالیات تعدیل کنید.

## کدام روش استهلاک مناسب‌تر است؟

روشی را انتخاب کنید که الگوی مصرف منافع اقتصادی دارایی را بهتر نشان می‌دهد. استانداردهای حسابداری ایران و استانداردهای بین‌المللی روش خاصی را ترجیح نمی‌دهند و فقط تطابق روش با الگوی مصرف را می‌خواهند.

کاربرد هر روش استهلاک

| روش | الگو | دارایی‌های نمونه |
| --- | --- | --- |
| خط مستقیم | مبلغ یکسان هر سال | ساختمان، اثاثه و منصوبات |
| نزولی | زیاد در سال‌های اول، کم در سال‌های بعد | وسایط نقلیه، رایانه و تجهیزاتی که زود از رده خارج می‌شوند |
| مجموع سنوات | کاهشی با شیب یکنواخت | ماشین‌آلاتی که بهره‌وری‌شان کم می‌شود |
| واحد تولید | بر اساس کارکرد واقعی | ماشین‌آلات تولیدی، ماشین‌آلات راه‌سازی (ساعت کارکرد) |

## ثبت استهلاک در دفاتر

در پایان هر دوره، هزینه استهلاک بدهکار و [استهلاک انباشته](https://hesabdar.my/glossary/accumulated-depreciation) بستانکار می‌شود. استهلاک انباشته یک [حساب کاهنده](https://hesabdar.my/glossary/contra-account) است: حساب دارایی همان بهای تمام‌شده را نگه می‌دارد و بها منهای استهلاک انباشته، مبلغ دفتری در ترازنامه است.

برای مثال خط مستقیم بالا، [سند اصلاحی](https://hesabdar.my/glossary/adjusting-entry) سالانه چنین است: هزینه استهلاک ۱۸۰ میلیون ریال بدهکار، استهلاک انباشته ماشین‌آلات ۱۸۰ میلیون ریال بستانکار. در [سرفصل حساب‌های ایرانی](https://hesabdar.my/templates/iranian-chart-of-accounts) برای هر گروه دارایی ثابت حساب استهلاک انباشته جداگانه پیش‌بینی شده است.

## مراحل تهیه جدول استهلاک

1. **بهای تمام‌شده را ثبت کنید**: قیمت خرید، حقوق گمرکی، حمل و نصب لازم برای آماده‌سازی دارایی را جمع بزنید.
2. **ارزش اسقاط و عمر مفید را برآورد کنید**: مشخص کنید دارایی در پایان استفاده چقدر ارزش دارد و چند سال یا چند واحد کار می‌کند.
3. **روش را انتخاب کنید**: الگویی را برگزینید که با مصرف دارایی می‌خواند: یکنواخت، کاهنده یا بر اساس کارکرد.
4. **استهلاک هر سال را حساب کنید**: فرمول روش را اعمال کنید و استهلاک را از ارزش دفتری اول سال کم کنید.
5. **سند بزنید**: در هر دوره هزینه استهلاک را بدهکار و استهلاک انباشته را بستانکار کنید و برآوردها را در پایان سال بازبینی کنید.

## پرسش‌های متداول

### ساده‌ترین روش محاسبه استهلاک چیست؟

روش خط مستقیم: ارزش اسقاط را از بهای تمام‌شده کم کنید و حاصل را بر عمر مفید تقسیم کنید. رایانه‌هایی به بهای ۳۶۰ میلیون ریال بدون ارزش اسقاط با عمر ۳ سال، سالانه ۱۲۰ میلیون ریال استهلاک دارند.

### روش نزولی چگونه محاسبه می‌شود؟

نرخ ثابتی هر سال روی ارزش دفتری باقی‌مانده اعمال می‌شود. با نرخ ۴۰ درصد، دستگاه یک میلیارد ریالی در سال اول ۴۰۰ میلیون و در سال دوم ۴۰ درصد از ۶۰۰ میلیون یعنی ۲۴۰ میلیون ریال استهلاک دارد.

### آیا زمین مستهلک می‌شود؟

خیر. زمین معمولاً عمر نامحدود دارد و مستهلک نمی‌شود. اگر ساختمان را همراه زمین می‌خرید، بها را بین آن دو تفکیک کنید و فقط ساختمان را مستهلک کنید.

### نرخ‌های جدول ماده ۱۴۹ را از کجا پیدا کنم؟

از متن رسمی جدول استهلاکات و بخشنامه‌های سازمان امور مالیاتی. نرخ یا مدت را برای طبقه دقیق دارایی خود پیدا کنید و در این ابزار وارد کنید؛ ما نرخ‌ها را از پیش وارد نکرده‌ایم تا با طبقه‌بندی اشتباه به نتیجه نادرست نرسید.

### تغییر روش استهلاک چه اثری دارد؟

تغییر روش، تغییر در برآورد حسابداری است و از دوره جاری به بعد اعمال می‌شود؛ صورت‌های مالی سال‌های قبل اصلاح نمی‌شوند.

## منابع

- [متن ماده ۱۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم (عدالت‌سرا)](https://edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-149)
- [سازمان امور مالیاتی کشور](https://www.intamedia.ir)

> نرخ‌ها و ضوابط استهلاک مالیاتی ممکن است تغییر کنند. پیش از استفاده در اظهارنامه، نرخ یا مدت هر دارایی را با متن رسمی جدول استهلاکات و بخشنامه‌های سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید. این ابزار ماشین حساب است و مشاوره مالیاتی نیست.