---
title: "بهای استاندارد"
description: "هزینه‌یابی استاندارد چیست، بهای استاندارد مواد، دستمزد و سربار چطور تعیین می‌شود، انحراف نرخ و مقدار مواد چگونه محاسبه می‌شود و مثال عددی آن."
canonical: https://hesabdar.my/glossary/standard-cost
language: fa
publisher: "حسابدار من"
updated: 2026-11-06
---

# بهای استاندارد

> هزینه‌یابی استاندارد چیست، بهای استاندارد مواد، دستمزد و سربار چطور تعیین می‌شود، انحراف نرخ و مقدار مواد چگونه محاسبه می‌شود و مثال عددی آن.

بهای استاندارد بهای از پیش تعیین‌شده هر واحد محصول است که از مقدار و نرخ مورد انتظار مواد، دستمزد و سربار ساخته می‌شود. موجودی و تولید با بهای استاندارد در دفاتر گردش می‌کنند و تفاوت با بهای واقعی جداگانه به‌صورت انحراف ثبت می‌شود تا مدیران ببینند هزینه دقیقاً کجا از برنامه فاصله گرفته است.

تعیین استاندارد یعنی پاسخ به دو سؤال برای هر عامل تولید: هر واحد چقدر باید مصرف کند (استاندارد مقدار) و هر واحد آن چقدر باید بیارزد (استاندارد نرخ). مثلاً یک صندلی ۴ کیلوگرم چوب به نرخ کیلویی ۵۰۰ هزار ریال و ۱٫۵ ساعت کار به نرخ ساعتی ۸۰۰ هزار ریال نیاز دارد.

انحرافات، اختلاف کل را به علت‌ها تفکیک می‌کنند. انحراف نرخ مواد اثر خرید گران‌تر یا ارزان‌تر از استاندارد است و انحراف مقدار، اثر مصرف بیشتر یا کمتر از مقدار استاندارد برای تولید واقعی. دستمزد و سربار هم انحراف نرخ، کارایی و هزینه دارند. در شرایط تورمی، استانداردها را زودتر به‌روز کنید وگرنه انحراف نرخ همه انحرافات دیگر را پنهان می‌کند.

استاندارد شماره ۸ ایران و IAS 2 بهای استاندارد را به شرطی می‌پذیرند که نتیجه به بهای واقعی نزدیک باشد. در [حسابدار من](https://hesabdar.my/guides/inventory-cost-accounting) فهرست مواد به بهای استاندارد جمع می‌شود، سفارش تولید با انحرافاتش بسته می‌شود و کارت هزینه سفارش، انحراف مصرف و نرخ مواد، نرخ و کارایی دستمزد و انحرافات سربار را نشان می‌دهد.

```
انحراف نرخ مواد = (نرخ واقعی - نرخ استاندارد) × مقدار واقعی
انحراف مقدار مواد = (مقدار واقعی - مقدار استاندارد تولید واقعی) × نرخ استاندارد
```

## مثال: انحرافات مواد برای ۱٬۰۰۰ واحد (هزار ریال)

استاندارد ۲ کیلوگرم برای هر واحد به نرخ کیلویی ۵۰ هزار ریال است، یعنی ۱۰۰ هزار ریال برای هر واحد. برای ساخت ۱٬۰۰۰ واحد، ۲٬۱۰۰ کیلوگرم به نرخ ۵۲ هزار ریال مصرف شده است.

|  | محاسبه | انحراف |
| --- | --- | --- |
| انحراف نرخ | (۵۲ - ۵۰) × ۲٬۱۰۰ | ۴٬۲۰۰ نامساعد |
| انحراف مقدار | (۲٬۱۰۰ - ۲٬۰۰۰) × ۵۰ | ۵٬۰۰۰ نامساعد |
| انحراف کل مواد | ۱۰۹٬۲۰۰ واقعی - ۱۰۰٬۰۰۰ استاندارد | ۹٬۲۰۰ نامساعد |

### انحراف مساعد همیشه خوب است؟

نه لزوماً. انحراف نرخ مساعد ناشی از خرید مواد ارزان و بی‌کیفیت ممکن است در تولید انحراف مقدار نامساعد ایجاد کند. انحرافات مرتبط را با هم ببینید.

### استانداردها را هر چند وقت به‌روز کنیم؟

دست‌کم سالی یک بار و هر وقت قیمت‌ها، فرمول ساخت یا فرایند به‌طور محسوس تغییر کرد. در تورم بالا، بازنگری فصلی منطقی‌تر است.

راهنما: https://hesabdar.my/guides/inventory-cost-accounting