---
title: "سود باقی‌مانده"
description: "سود باقی‌مانده چیست، فرمول آن، چه تفاوتی با نرخ بازده سرمایه‌گذاری (ROI) در ارزیابی بخش‌ها دارد و مثال طرحی که ROI رد می‌کند ولی سود باقی‌مانده می‌پذیرد."
canonical: https://hesabdar.my/glossary/residual-income
language: fa
publisher: "حسابدار من"
updated: 2026-11-06
---

# سود باقی‌مانده

> سود باقی‌مانده چیست، فرمول آن، چه تفاوتی با نرخ بازده سرمایه‌گذاری (ROI) در ارزیابی بخش‌ها دارد و مثال طرحی که ROI رد می‌کند ولی سود باقی‌مانده می‌پذیرد.

سود باقی‌مانده سود عملیاتی یک مرکز سرمایه‌گذاری منهای هزینه سرمایه‌ای است که به کار می‌گیرد، یعنی دارایی‌های عملیاتی ضرب در نرخ بازده مورد انتظار. رقم مثبت یعنی بخش بیش از حداقل انتظار شرکت بازده دارد و هر طرحی که سود باقی‌مانده را افزایش دهد، برای کل کسب‌وکار ارزش می‌آفریند.

نرخ بازده سرمایه‌گذاری (ROI) سود را بر دارایی‌های عملیاتی تقسیم می‌کند و یک درصد می‌دهد. مقایسه بخش‌ها با آن ساده است، اما ممکن است مدیر طرحی را که بیش از هزینه سرمایه شرکت بازده دارد فقط به این دلیل رد کند که ROI فعلی بخشش را پایین می‌آورد.

سود باقی‌مانده این مشکل را ندارد و هر طرحی را که بازدهش از نرخ مورد انتظار بیشتر است تشویق می‌کند. ضعفش اندازه است: بخش‌های بزرگ‌تر طبیعتاً سود باقی‌مانده بیشتری نشان می‌دهند؛ پس آن را با بودجه همان بخش مقایسه کنید. در ایران نرخ مورد انتظار را با توجه به تورم و نرخ سود تسهیلات بانکی تعیین کنید، وگرنه سود باقی‌مانده مثبت گمراه‌کننده می‌شود.

گزارش‌های بخش و مسئولیت در حسابدار من مراکز هزینه، درآمد، سود و سرمایه‌گذاری را به شکل حاشیه فروش و با ROI و سود باقی‌مانده برای مراکز سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد. [راهنمای حسابداری مدیریت](https://hesabdar.my/guides/management-accounting) را ببینید.

```
سود باقی‌مانده = سود عملیاتی - (دارایی‌های عملیاتی × نرخ بازده مورد انتظار)
نرخ بازده سرمایه‌گذاری = سود عملیاتی ÷ دارایی‌های عملیاتی
```

## مثال: طرحی که ROI رد می‌کند (میلیون ریال)

بخشی ۱۰٬۰۰۰ میلیون ریال دارایی عملیاتی و ۱٬۸۰۰ میلیون ریال سود عملیاتی دارد: ROI برابر ۱۸ درصد. نرخ مورد انتظار شرکت ۱۲ درصد است. طرح جدیدی ۲٬۰۰۰ میلیون ریال دارایی لازم دارد و ۳۰۰ میلیون ریال سود می‌دهد، یعنی بازده ۱۵ درصد.

|  | بدون طرح | با طرح |
| --- | --- | --- |
| نرخ بازده سرمایه‌گذاری | ۱۸٫۰٪ | ۲٬۱۰۰ ÷ ۱۲٬۰۰۰ = ۱۷٫۵٪ |
| سود باقی‌مانده | ۱٬۸۰۰ - ۱٬۲۰۰ = ۶۰۰ | ۲٬۱۰۰ - ۱٬۴۴۰ = ۶۶۰ |

### نرخ بازده مورد انتظار را چقدر بگذاریم؟

معمولاً هزینه سرمایه شرکت، تعدیل‌شده برای ریسک بخش. برای مقایسه در طول زمان، یک نرخ را پیوسته به کار ببرید.

### سود باقی‌مانده همان ارزش افزوده اقتصادی (EVA) است؟

EVA نوعی سود باقی‌مانده است که سود و سرمایه حسابداری را تعدیل می‌کند، مثلاً مخارج تحقیق را سرمایه‌ای می‌کند، و از میانگین موزون هزینه سرمایه پس از مالیات استفاده می‌کند.

راهنما: https://hesabdar.my/guides/management-accounting