---
title: "سود و زیان تسعیر ارز"
description: "سود و زیان تسعیر ارز چیست، فرق تفاوت تسعیر تحقق‌یافته و تحقق‌نیافته، نحوه ثبت در دفاتر و مثال سند حسابداری پرداخت بدهی ارزی پس از تغییر نرخ."
canonical: https://hesabdar.my/glossary/foreign-exchange-gain-loss
language: fa
publisher: "حسابدار من"
updated: 2026-11-06
---

# سود و زیان تسعیر ارز

> سود و زیان تسعیر ارز چیست، فرق تفاوت تسعیر تحقق‌یافته و تحقق‌نیافته، نحوه ثبت در دفاتر و مثال سند حسابداری پرداخت بدهی ارزی پس از تغییر نرخ.

سود یا زیان تسعیر ارز تغییر ارزش ریالی یک قلم ارزی است که به دلیل تغییر نرخ ارز میان تاریخ ثبت و تاریخ تسویه یا تسعیر آن ایجاد می‌شود. تفاوت تحقق‌یافته هنگام پرداخت یا دریافت پدید می‌آید و تفاوت تحقق‌نیافته وقتی که مانده‌های پولی باز با نرخ پایان دوره تسعیر می‌شوند.

فرض کنید به تأمین‌کننده خارجی بدهی ارزی دارید. اگر پیش از پرداخت ریال تضعیف شود، برای تسویه همان فاکتور ریال بیشتری لازم است و زیان تسعیر ثبت می‌کنید. اگر ریال تقویت شود، سود تسعیر دارید. در دریافتنی‌های ارزی برعکس است. در شرایط تورمی ایران، زیان تسعیر بدهی‌های ارزی معمولاً رقم قابل توجهی است.

در پایان هر دوره، اقلام پولی باز با نرخ پایان دوره تسعیر می‌شوند و تفاوت به‌عنوان سود یا زیان **تحقق‌نیافته** در صورت سود و زیان می‌آید. وقتی قلم تسویه شد، تفاوت مبلغ دفتری آخر با وجه واقعی پرداختی یا دریافتی بخش **تحقق‌یافته** است. استاندارد حسابداری شماره ۱۶ ایران هر دو را در سود و زیان دوره شناسایی می‌کند، جز موارد خاص.

تفاوت‌های تسعیر را در حساب‌های جداگانه نگه دارید، نه در فروش یا خرید، تا حاشیه سود مخدوش نشود. [راهنمای حسابداری چندارزی](https://hesabdar.my/guides/multi-currency-accounting) سند تسعیر را مرحله به مرحله توضیح می‌دهد.

```
تفاوت تسعیر = مبلغ ارزی × (نرخ تسویه یا پایان دوره - نرخ تاریخ شناسایی)
```

## مثال: پرداخت بدهی ارزی پس از تغییر نرخ

شرکتی با ارز پایه ریال فاکتور ۵٬۰۰۰ دلاری را با نرخ ۸۰۰٬۰۰۰ ریال ثبت می‌کند؛ بدهی ۴ میلیارد ریال است. یک ماه بعد با نرخ ۸۴۰٬۰۰۰ ریال پرداخت می‌کند که ۴٫۲ میلیارد ریال می‌شود.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
| --- | --- | --- |
| حساب‌های پرداختنی تجاری | ۴٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |  |
| زیان تسعیر ارز | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |  |
| بانک |  | ۴٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### سود تسعیر تحقق‌نیافته مشمول مالیات است؟

رفتار مالیاتی تفاوت‌های تسعیر به قوانین و بخشنامه‌های مالیاتی بستگی دارد و ممکن است با رفتار حسابداری فرق کند. پیش از تنظیم اظهارنامه با مشاور مالیاتی یا آخرین بخشنامه‌های سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید.

### سود و زیان تسعیر در کجای صورت سود و زیان می‌آید؟

معمولاً در سایر درآمدها و هزینه‌های غیرعملیاتی، یا اگر به فعالیت عملیاتی مربوط باشد در سایر اقلام عملیاتی. یک روش را انتخاب و هر سال یکسان اعمال کنید.

راهنما: https://hesabdar.my/guides/multi-currency-accounting