---
title: "بودجه انعطاف‌پذیر"
description: "بودجه انعطاف‌پذیر چیست، چه فرقی با بودجه ثابت دارد و انحراف کل چطور به انحراف حجم فروش و انحراف بودجه انعطاف‌پذیر تفکیک می‌شود، همراه با مثال عددی."
canonical: https://hesabdar.my/glossary/flexible-budget
language: fa
publisher: "حسابدار من"
updated: 2026-11-06
---

# بودجه انعطاف‌پذیر

> بودجه انعطاف‌پذیر چیست، چه فرقی با بودجه ثابت دارد و انحراف کل چطور به انحراف حجم فروش و انحراف بودجه انعطاف‌پذیر تفکیک می‌شود، همراه با مثال عددی.

بودجه انعطاف‌پذیر بودجه اولیه را برای سطح فعالیتی که واقعاً به دست آمده دوباره بیان می‌کند. درآمد و هزینه‌های متغیر با نرخ‌های بودجه و حجم واقعی محاسبه می‌شوند و هزینه‌های ثابت همان مبلغ برنامه می‌مانند. مقایسه نتایج واقعی با آن، اثر فروش بیشتر یا کمتر از برنامه را از اثر قیمت و هزینه جدا می‌کند.

مقایسه با بودجه ثابت دو داستان متفاوت را قاطی می‌کند. اگر ۱۰ درصد بیشتر از برنامه فروخته‌اید، طبیعی است هزینه‌ها از بودجه بیشتر باشد؛ این اسراف نیست. بودجه انعطاف‌پذیر می‌پرسد در حجمی که واقعاً به دست آمد هزینه‌ها چقدر باید می‌بود.

انحراف کل از بودجه ثابت به دو بخش تقسیم می‌شود. **انحراف حجم فروش** برابر سود بودجه انعطاف‌پذیر منهای سود بودجه ثابت است: اثر صرف حجم. **انحراف بودجه انعطاف‌پذیر** برابر سود واقعی منهای سود بودجه انعطاف‌پذیر است: اثر قیمت فروش، نرخ هزینه‌ها و مصرف که قلم به قلم قابل تفکیک است.

حسابدار من بودجه انعطاف‌پذیر را بر مبنای مبلغ فروش یا تعداد فروش می‌سازد و انحراف حجم فروش و انحراف هزینه را کنار مقایسه بودجه با عملکرد به تفکیک حساب، مرکز هزینه و پروژه گزارش می‌کند. [راهنمای حسابداری مدیریت](https://hesabdar.my/guides/management-accounting) و [قالب بودجه](https://hesabdar.my/templates/budget-template) ساختار آن را نشان می‌دهند.

```
هزینه بودجه انعطاف‌پذیر = هزینه‌های ثابت + هزینه متغیر هر واحد × تعداد واقعی
انحراف حجم فروش = سود بودجه انعطاف‌پذیر - سود بودجه ثابت
انحراف بودجه انعطاف‌پذیر = سود واقعی - سود بودجه انعطاف‌پذیر
```

## مثال: برنامه ۱۰٬۰۰۰ واحد، فروش واقعی ۱۱٬۰۰۰ واحد (میلیون ریال)

بودجه: قیمت فروش هر واحد ۲ میلیون ریال، هزینه متغیر هر واحد ۱٫۲ میلیون ریال و هزینه‌های ثابت ۵٬۰۰۰ میلیون ریال.

|  | بودجه ثابت (۱۰٬۰۰۰) | بودجه انعطاف‌پذیر (۱۱٬۰۰۰) | واقعی (۱۱٬۰۰۰) |
| --- | --- | --- | --- |
| فروش | ۲۰٬۰۰۰ | ۲۲٬۰۰۰ | ۲۱٬۶۰۰ |
| هزینه‌های متغیر | ۱۲٬۰۰۰ | ۱۳٬۲۰۰ | ۱۴٬۰۰۰ |
| هزینه‌های ثابت | ۵٬۰۰۰ | ۵٬۰۰۰ | ۵٬۲۰۰ |
| سود | ۳٬۰۰۰ | ۳٬۸۰۰ | ۲٬۴۰۰ |
| انحراف |  | ۸۰۰ مساعد (حجم) | ۱٬۴۰۰ نامساعد (بودجه انعطاف‌پذیر) |

### چه زمانی از بودجه انعطاف‌پذیر استفاده کنیم؟

هر وقت سطح فعالیت با برنامه فرق دارد و می‌خواهید کنترل هزینه را منصفانه بسنجید، به‌ویژه برای دایره‌های تولید و هزینه‌های متغیر فروش.

### بودجه انعطاف‌پذیر هزینه‌های ثابت را تغییر می‌دهد؟

خیر. هزینه‌های ثابت در دامنه مربوط همان مبلغ بودجه می‌مانند و فقط درآمد و هزینه‌های متغیر برای حجم واقعی دوباره محاسبه می‌شوند.

راهنما: https://hesabdar.my/guides/management-accounting